Είναι η οικονομία, ανόητε!

“It’s the economy, stupid” είναι η φράση, με την οποία ο Τζέιμς Κάρβιλ συμπύκνωσε τη στρατηγική της επιτυχημένης προεκλογικής εκστρατείας του Μπιλ Κλίντον εναντίον του τότε προέδρου Μπους (του πρεσβυτέρου), το 1992. Βέβαια, η φράση του Κάρβιλ απευθυνόταν εσωτερικά, προς το επιτελείο της καμπάνιας, ωστόσο έγινε de facto το κεντρικό σλόγκαν όλης της εκστρατείας Κλίντον.

Είναι καλή ιδέα, πιστεύω, η ίδια φράση να κρεμαστεί –όπως έγινε και τότε– στα γραφεία των επιτελών της νέας κυβέρνησης, καθώς ορίζει όχι μόνο τη βασική προτεραιότητα της νέας διακυβέρνησης, αλλά και την κύρια προσδοκία των ψηφοφόρων. Το εκλογικό σώμα ψήφισε μια ισχυρή αυτοδύναμη κυβέρνηση, δίνοντάς της την καθαρή εντολή που ζήτησε, για να εφαρμόσει τη βασική προεκλογική της εξαγγελία: Ισχυρή Ανάπτυξη!

Μετά από τη δεκαετή οικονομική ύφεση, ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης, με τον προγραμματικό του λόγο, έπεισε τους μπαϊλντισμένους έλληνες ότι ενσαρκώνει την ελπίδα για μία καλύτερη οικονομική κατάσταση για τους ίδιους και τα νοικοκυριά τους. Και τον υπερψήφισαν.

Οι προσδοκίες είναι υψηλές –παρά την προσπάθεια που καταβλήθηκε προεκλογικά να μη σηκωθεί υπερβολικά ο πήχυς– και οι αντικειμενικές δυσκολίες σημαντικές. Το κρίσιμο μέγεθος για την κυβέρνηση είναι ο χρόνος και η ταχύτητα με την οποία θα κινηθεί.

Οι μεταμνημονιακές δεσμεύσεις, η δημοσιονομική πειθαρχία, το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος, ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ, το τι θα γίνει με τα κόκκινα δάνεια και τις τράπεζες ελάχιστα απασχολούν το μέσο έλληνα. Τα ακούει, αλλά δεν τα καταλαβαίνει. Αυτό που περιμένει να δει είναι αποτελέσματα στην τσέπη του. Όσο πιο γρήγορα τα δει, τόσο καλύτερα θα είναι για την κυβέρνηση. Όσο καθυστερούν, ακόμη κι αν βελτιωθεί η κατάσταση σε άλλα θέματα, θα αρχίσει τη γκρίνια.

Εκτός από θέματα οικονομίας, φορολογίας και επενδύσεων η νέα κυβέρνηση έχει προαναγγείλει νομοσχέδια για την τριτοβάθμια εκπαίδευση και την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου, για τα θέματα της ασφάλειας και ενίσχυσης της αστυνόμευσης, παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα, ρυθμίσεις για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και άλλα.

Η παγίδα για τη νέα κυβέρνηση βρίσκεται στο να σπαταλήσει πολύτιμο πολιτικό κεφάλαιο, δυνάμεις και χρόνο σε θέματα μικρότερης προτεραιότητας από αυτά της οικονομικής ανάπτυξης. Για παράδειγμα, τα θέματα δημόσιας τάξης, η μείωση της παραβατικότητας ή το πανεπιστημιακό άσυλο χρειάζονται σχεδιασμό, χρόνο και προσεκτικούς χειρισμούς. Δεν είναι κατάλληλα για τη δημιουργία άμεσων εντυπώσεων, καθώς από τη μια μπορούν να δώσουν ερείσματα για οργανωμένες αντιδράσεις κι από την άλλη ένα ατύχημα ή μια προβοκάτσια μπορεί εύκολα να εκτρέψει την κατάσταση. Δεν έχουμε δα και τον πιο οργανωμένο κρατικό μηχανισμό, ούτε η κυβέρνηση μπορεί να τον βελτιώσει άμεσα.

Χωρίς αμφιβολία είναι πολλά τα πράγματα που πρέπει να γίνουν, σε πολλούς τομείς. Όμως, δεν είναι σοφό να ανοίξει κανείς συγχρόνως όλα τα μέτωπα. Χρειάζεται ιεράρχηση και προσεκτική επιλογή ποιας μάχης θα δοθεί και πότε. Εκτός βέβαια από την οικονομία, που είναι η μητέρα όλων των μαχών.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ στις 9 Ιουλίου 2019.

Eθνικές εκλογές της 7ης Ιουλίου: το διακύβευμα.

Λίγες ημέρες  μάς χωρίζουν από τις εθνικές εκλογές της 7ης Ιουλίου. Οι εκλογές αυτές θα διεξαχθούν σε ένα πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον αρκετά διαφορετικό από αυτό στο οποίο έγιναν οι δύο εθνικές αναμετρήσεις τους 2015. Όπως είναι αρκετά διαφορετική και η πολιτική συμπεριφορά των πολιτών τουλάχιστον όπως αυτή αποτυπώθηκε στο αποτέλεσμα των πρόσφατων ευρωεκλογών.

Ας γυρίσουμε για λίγο στο 2015 για να δούμε επιγραμματικά ποια ήταν τα χαρακτηριστικά εκείνων των αναμετρήσεων. Πρώτα-πρώτα, η πλήρης κυριαρχία των συναισθημάτων έναντι της λογικής. Φόβος, οργή, τιμωρία, σιγουριά, ελπίδα ήταν οι έννοιες που προεκλογικά κυριάρχησαν. Δεύτερο, η κατά κράτος επικράτηση του λαϊκισμού και του εμπορίου ελπίδας και η πλήρης απουσία προγραμματικών θέσεων. Τρίτο, η κυριαρχία στο δημόσιο λόγο των ψεμάτων, της ακραίας ρητορικής, της πόλωσης, των ιδεοληψιών και των ανερμάτιστων θεωριών. Τέταρτο, η παντελής έλλειψη κατανόησης των αιτίων της χρεωκοπίας της χώρας της και η άγνοια των βασικών –και παγκοσμίως αποδεκτών– τρόπων που λειτουργεί η οικονομία. Πέμπτο, ο διαλυτικός και λαϊκιστικός τρόπος λειτουργίας της πλειοψηφίας των μέσων ενημέρωσης, των δημοσιογράφων, των σχολιαστών και των δήθεν ειδικών που συνέβαλλαν στην πλήρη σύγχυση της κοινής γνώμης.

Στη σχεδόν πενταετή διακυβέρνηση της χώρας από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ με τη συνδρομή των ΑΝΕΛ και άλλων, τα παραπάνω χαρακτηριστικά αμβλύνθηκαν αλλά δυστυχώς αρκετά παραμένουν και σήμερα.

Το αποτέλεσμα των πρόσφατων ευρωεκλογών (και των περιφερειακών) ανέδειξε πρώτη με σημαντική διαφορά τη Νέα Δημοκρατία και αποτέλεσε μεγάλη ήττα τον ΣΥΡΙΖΑ και τον κ. Αλέξη Τσίπρα. Ο αιφνιδιασμός που υπέστη ο κ. Τσίπρας από το αποτέλεσμα μπορεί να οδήγησε σε άμεσες εκλογές, όμως ο ΣΥΡΙΖΑ πέτυχε να είναι η δεσπόζουσα δύναμη της αριστεράς. Η οριακή άνοδος του ΚΙΝΑΛ απέδειξε ότι δεν καρπώθηκε παρά ελάχιστες από τις απώλειες του ΣΥΡΙΖΑ, όπως και το KKE. Η Χρυσή Αυγή απώλεσε σημαντικό μέρος των δυνάμεων της όμως η ανάδειξη του κ. Βελόπουλου και η οριακή -κοντά στο 3%- παρουσία του κόμματος Βαρουφάκη έδειξε ότι κάποια από τα χαρακτηριστικά που προαναφέραμε παραμένουν σε ένα ποσοστό συμπολιτών μας που ξεπερνά το 12%. Το Ποτάμι στέρεψε, όπως και οι λαϊκίστικοί σχηματισμοί των κυρίων Λεβέντη και Καμμένου.

Ένα φαινόμενο που παρατηρήθηκε επίσης στις τελευταίες ευρωεκλογές είναι το πολύ υψηλό ποσοστό των ψήφων που πήγε στα κόμματα που δεν έφτασαν το 3%, έφτασε το 21%! Συνήθως, σε εθνικές εκλογές το ποσοστό των εκτός Βουλής κομμάτων κινείται από 6% μέχρι 8%. Αν αυτή η συμπεριφορά επαναληφθεί –που είναι πολύ πιθανό– αυτό σημαίνει ότι σχεδόν 13-15% του εκλογικού σώματος είτε θα ψηφίσει ένα από τα υπάρχοντα εντός ευρωβουλής κόμματα ή θα απέχει.

Υπό τις περιστάσεις, η ανατροπή των δεδομένων που δημιούργησαν οι τελευταίες ευρωεκλογές δεν είναι δυνατή. Η Νέα Δημοκρατία θα κερδίσει πιθανότατα την αυτοδυναμία. Ο ΣΥΡΙΖΑ και ο κ. Τσίπρας, με συρρικνωμένη αξιοπιστία, θα υποστηρίξουν το αφήγημα που έχουν δημιουργήσει, με στόχο να κινηθούν σε ποσοστά από 24-28%. Από εκεί και πέρα, εκείνο π το οποίο θα κρίνει την έκταση της αυτοδυναμίας της Νέας Δημοκρατίας θα είναι το πόσα κόμματα θα μπούν στη νέα Βουλή.

Όμως, όποιο και να είναι το αποτέλεσμα των εκλογών τα μεγάλα προβλήματα εξακολουθούν να είναι μπροστά μας.
Είμαστε μια κλειστή κοινωνία, με διαλυμένη οικονομία, χαμηλή ανταγωνιστικότητα, παρωχημένο εκπαιδευτικό σύστημα, αναποτελεσματικό δημόσιο, μεγάλη ανεργία, χαμηλό δείκτη γνώσης χρήσης των νέων τεχνολογιών και μικρό βαθμό προσαρμοστικότητας.
Για να πάμε μπροστά χρειάζονται να γίνουν πολλά και γρήγορα. Προσέλκυση επενδύσεων, εκλογίκευση των φορολογικών βαρών,  εξυγίανση του ασφαλιστικού συστήματος, μείωση της γραφειοκρατίας, αύξηση της ανταγωνιστικότητας, ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης, εκσυγχρονισμός του δημοσίου, αποκρατικοποιήσεις, καταπολέμηση της ανεργίας, εξάλειψη της φοροδιαφυγής και πολλά άλλα. Και δεν αναφέρομαι καθόλου στα επίσης πολύ σοβαρά θέματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, που χρειάζονται επίσης μεγάλη προσοχή και προσπάθεια. Τα προβλήματα αυτά δεν πρόκειται να λυθούν με ευχές, ούτε με θαύματα. Χρειάζεται πολλή και συντονισμένη δουλειά.

Οι προσδοκίες από τη νέα κυβέρνηση και ιδίως από τον κ. Κυριάκο Μητσοτάκη είναι υψηλές. Αν υποθέσουμε ότι θα κάνει τα σωστά πράγματα, σε κάποιο βαθμό χρειάζεται υπεύθυνη στάση από την αντιπολίτευση, αξιωματική και ελάσσονα. Αν κρίνει κανείς από τον τρόπο με τον οποίον λειτούργησαν οι κατά καιρούς αντιπολίτευσειςς στα χρόνια της κρίσης, με εξαίρεση τη Νέα Δημοκρατία των τελευταίων ετών, η πρόβλεψη δεν είναι αισιόδοξη. Άρα, το βάρος που θα σηκώσει νέα κυβέρνηση θα είναι πολύ μεγαλύτερο και η προσοχή που πρέπει να επιδείξει επίσης.

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΕΠΙΚΑΙΡΑ στις 22 Ιουνίου 2019.

Τελικά σύντροφοι, πού πάμε;

Το αποτέλεσμα των πρόσφατων εκλογών αιφνιδίασε τον ΣΥΡΙΖΑ και τον κ. Αλέξη Τσίπρα. Αυτό αποδείχτηκε περίτρανα, τόσο από την έκπληξη και αμηχανία των στελεχών του, όσο κι από την παραζαλισμένη αντίδραση του κ. Τσίπρα να δηλώσει ότι θα επιδιώξει άμεσες εκλογές, ενώ σταθερά διακήρυσσε ότι θα γίνουν το τέλος της τετραετίας. Βέβαια, απομένει αυτό να συμβεί και να μην έχουμε και πάλι κάποια ανατροπή κατά τα πρότυπα της διαχείρισης του δημοψηφίσματος.

Τα αίτια της ήττας του ΣΥΡΙΖΑ είναι πολλά και στην πλειοψηφία τους υπήρξαν οφθαλμοφανή. Μόνο οι ίδιοι δεν έβλεπαν τη χιονοστιβάδα να έρχεται. Γι’ αυτό και βρέθηκαν ανέτοιμοι. Αν υπάρχει μια λέξη που περιγράφει άρτια τα κυριότερα αίτια της ήττας του είναι η λέξη “υποτίμηση”. Ο κ. Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ υποτίμησαν την πραγματικότητα, υποτίμησαν τον κύριο αντίπαλό τους και τέλος υποτίμησαν τους πολίτες.

Η υποτίμηση της πραγματικότητας φάνηκε πρώτα-πρώτα στη γεμάτη περιφρόνηση διαχείριση των καταστροφών του Ματιού και της Μάνδρας, με τη διαρκή υποβάθμιση των συνεπειών τους, η οποία και συνεχίστηκε επίμονα, μέχρι πριν λίγες μέρες. Φάνηκε στο θέμα της υπερφορολόγησης, που γονάτισε την ήδη ταλαιπωρημένη μεσαία-μικρομεσαία τάξη. Φάνηκε στη Συμφωνία των Πρεσπών, όπου ένα σοβαρό εθνικό θέμα αντιμετωπίστηκε μικροκομματικά και κατέληξε σε βατραχομυομαχία μεταξύ Καμένου και Κοτζιά. Φάνηκε στα επικοινωνιακά αυτογκόλ, όπως το μέγα δήθεν σκάνδαλο της Novartis, η αλυσιτελής διαπραγμάτευση των σχέσεων κράτους-εκκλησίας, η πολυδιαφημισμένη 13η σύνταξη (που κατέληξε άγρια κουτσουρεμένη στους δικαιούχους), η ατελέσφορη Προοδευτική Συμμαχία. Φάνηκε στη διαρκή άρνηση αξιοποίησης των ευρημάτων πλήθους δημοσκοπήσεων, που όπως αποδείχτηκε εκ του αποτελέσματος δεν ήταν χαλκευμένες. Φάνηκε στον εναγκαλισμό με τον Καμένο, στην υποστήριξη του ήθους και του ύφους Πολάκη, στην ανοχή στο Ρουβίκωνα και στους ταραξίες. Και σε πολλά ακόμη.

Η υποτίμηση του αντιπάλου, του κ. Κυριάκου Μητσοτάκη και της Νέας Δημοκρατίας, φάνηκε αμέσως μετά την εκλογή του στην ηγεσία. Αφού η Siemens δεν απέδωσε τίποτα, ανασύρθηκαν τα τζάκια, οι απολύσεις, οι “νεοφιλελεύθερες” πολιτικές, o δήθεν εναγκαλισμός με την ακροδεξιά και –πρόσφατα– το ασφαλιστικό Πινοσέτ, το “κρυφό πρόγραμμα” και η επταήμερη εργασία. Φάνηκε στον τρόπο με τον οποίο μεθόδευσαν τη συμφωνία των Πρεσπών, πιστεύοντας ότι θα δημιουργήσουν ρήγμα στη Νέα Δημοκρατία και τελικά παγιδεύτηκαν οι ίδιοι, παίρνοντας όλο το κόστος, ενώ η Νέα Δημοκρατία και ο πρόεδρός της βγήκαν κερδισμένοι.

Φάνηκε στη Βουλή από τη συγκρατημένη περιφρόνηση με την οποία τις περισσότερες φορές αντιμετώπιζε ο κ. Τσίπρας τον κ. Μητσοτάκη. “Τον έχω” πίστευε ο επικοινωνιακά χαρισματικός ηγέτης! Με τη διαφορά ότι ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης απέδειξε ότι με συγκροτημένη δουλειά, με σύστημα και με επιμονή, μπορείς να κερδίσεις. Έτσι, επικράτησε στις εσωκομματικές εκλογές για την ηγεσία της ΝΔ, έτσι κέρδισε και τις ευρωεκλογές.

Η υποτίμηση των πολιτών φάνηκε διαυγέστατα στην προεκλογική στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ. Η δαιμονοποίηση των αντιπάλων, ο διαχωρισμός σε προοδευτικούς και συντηρητικούς, στους πολλούς και τους λίγους, οι παροχές και οι ελαφρύνσεις της τελευταίας στιγμής, η αποκαλούμενη 13η σύνταξη, θύμισαν τις χειρότερες στιγμές της μεταπολιτευτικής μας ιστορίας. Και δεν έπεισαν.

Προς τις εθνικές εκλογές

Πέντε εβδομάδες μάς χωρίζουν από τις εθνικές εκλογές της 7ης Ιουλίου. Η Νέα Δημοκρατία δεν έχει κανένα λόγο να αλλάξει στρατηγική. Αν μείνει στην ίδια κατεύθυνση, δίνοντας έμφαση στα προβλήματα και εξηγώντας τις προτάσεις της για την επόμενη ημέρα και συγχρόνως διατηρήσει την ενωτική και μετριοπαθή στάση, που επέδειξε ο πρόεδρος της στις δηλώσεις του μετά τις ευρωεκλογές, θα πετύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για την ίδια: την αυτοδυναμία. Υπό την προϋπόθεση πάντα ότι θα αποφύγει τους περιττούς πανηγυρισμούς και την αλαζονεία του “ερχόμαστε” στην οποία ρέπουν κάποια από τα στελέχη της.

Τι θα κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ; Θα επιμείνει στην υποτίμηση της πραγματικότητας, των αντιπάλων και των πολιτών; Θα αρχίσει να κουνάει το δάχτυλο προς τους πολίτες που αποδοκίμασαν το κυβερνητικό αφήγημα; Θα αναζητήσει μιαν άλλη προσέγγιση;

Υπό τις περιστάσεις, η ανατροπή των δεδομένων που δημιούργησαν οι τελευταίες εκλογές είναι αδύνατη για τον ΣΥΡΙΖΑ. Πρώτα-πρώτα, θα πρέπει να συγκρατήσει όλους τους ψηφοφόρους, που –παρά τα λάθη του– τον ψήφισαν πρόσφατα. Δεύτερο, θα πρέπει να βρει την επιχειρηματολογία για να πείσει μερίδα αυτών που τον εγκατέλειψαν, να επιστρέψουν. Και τρίτο, να συγκινήσει κάποιους από τους αριστερούς ψηφοφόρους, που ψήφισαν άλλα κόμματα της αριστεράς, να τον ψηφίσουν. Μπορεί; Προλαβαίνει; Δύσκολο!

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Athens Voice. Δείτε το εδώ

* Στην ταινία Made in Greece (1987), σε σενάριο του αγαπημένου μου Γιάννη Κακουλίδη και του Χάρρυ Κλυνν, υπάρχει η σκηνή με το ταξί. Στους επιβάτες του ταξί –μια διπλοκούρσα–ο Γιάννης Κακουλίδης, υποδύεται έναν «ανώνυμο» Έλληνα. Στη διάρκεια της διαδρομής, αφού αραδιάζει μερικά τσιτάτα («οι σκλάβοι δεν έχουν να χάσουν παρά τις αλυσίδες τους») κάποια στιγμή αγκαλιάζει το Χάρρυ Κλυνν και τον ρωτάει με λυγμούς, «τελικά πού πάμε σύντροφε;», για να λάβει την αποστομωτική απάντηση: «στο αεροδρόμιο».

Όπου σταματάει η λογική, ξεκινάει η ελληνική πραγματικότητα.

H πρόωρη προσφυγή στις κάλπες είναι ίσως το πιο αγαπημένο θέμα των δημοσιογράφων στη χώρα μας. Ελάχιστους μήνες μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015 έγινε ένα από τα κύρια θέματα της πολιτικής ατζέντας και παραμένει βασικό σημείο αντιπαράθεσης μεταξύ της κυβέρνησης και της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Οι πρόωρες εκλογές μπορούν να προκληθούν, είτε με απώλεια της δεδηλωμένης, είτε με απόφαση του πρωθυπουργού. Τα τελευταία χρόνια που η χώρα βρίσκεται υπό το καθεστώς «μνημονίων» είναι σύνηθες οι κυβερνήσεις να διαρρέουν σενάρια εκλογών κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με τους δανειστές, ώστε να κρατούν συμπαγείς τις κοινοβουλευτικές τους ομάδες και να ψηφίζονται τα επώδυνα μέτρα. Continue reading “Όπου σταματάει η λογική, ξεκινάει η ελληνική πραγματικότητα.”

Τα λάθη πληρώνονται. Και τέτοια εποχή πληρώνονται πανάκριβα!

Τα λάθη πληρώνονται. Και τέτοια εποχή πληρώνονται πανάκριβα!Λίγες ημέρες μας χωρίζουν από τις κρίσιμες εκλογές της 6ης Μαΐου και ο εκλογικός λόγος των κομμάτων είναι μια πλήρης απογοήτευση. Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ ακολουθούν  τον παραδοσιακό δρόμο των γενικόλογων διακηρύξεων, της συγκεκαλυμμένης παροχολογίας και του εμπορίου  ελπίδας, αποφεύγοντας οποιαδήποτε συζήτηση για τα συγκεκριμένα βήματα που πρέπει άμεσα να γίνουν.

Ο πολιτικός λόγος των κομμάτων των άκρων –αριστερά και δεξιά– κινείται από τα παραληρήματα και τις φαντασιοπληξίες των καμένων μέχρι τις “επαναστατικές” ουτοπίες και τις κομμουνιστικές ιδεοληψίες των κομμάτων της άκρας αριστεράς. Κι εδώ ούτε ίχνος συγκεκριμένων ρεαλιστικών θέσεων και προτάσεων για την επόμενη ημέρα. Εκτός αν ο στόχος τους είναι η διάλυση της χώρας και η εξαθλίωση των πολιτών.

Continue reading “Τα λάθη πληρώνονται. Και τέτοια εποχή πληρώνονται πανάκριβα!”