Μετά την εμπειρία της πανδημίας θέλω να ελπίζω…

Ο COVID-19 είναι ένας ιός, που σε ελάχιστους μήνες κατάφερε να αλλάξει τα πάντα. Δοκίμασε ηγεσίες και συστήματα, κατέρριψε βεβαιότητες, άλλαξε τον τρόπο που δρούμε και σκεφτόμαστε. Είναι φυσικό να έχει αλλάξει την επικοινωνία (και το περιεχόμενο της), αν όχι για πάντα, σίγουρα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η παγκόσμια πανδημία έφερε το crisis management στην πρώτη γραμμή κάθε επικοινωνίας και επανάφερε την πραγματική ουσία στο επίκεντρο των μηνυμάτων.

Οι συνηθισμένες προσεγγίσεις μοιάζουν εκτός τόπου και χρόνου, όταν οι άνθρωποι επικεντρώνονται σε έναν αόρατο εχθρό, που απειλεί τη ζωή τους. Ελάχιστες σκέψεις γίνονται πια, χωρίς να επηρεάζονται και να υπολογίζουν την παράμετρο του κορωνοϊού.

Οι επιστήμονες απέκτησαν το απαραίτητο βήμα και θα έχουν τον πρώτο λόγο για πολύ καιρό ακόμη. Οι απόψεις των διασημοτήτων ή των πάσης φύσεως σχολιαστών και influencers πέρασαν σε δεύτερη μοίρα· στερούνται αξιοπιστίας, όταν συγκρίνονται με αυτές των επιστημόνων. Οι γιατροί, οι νοσηλευτές, οι εργαζόμενοι στην υγειονομική περίθαλψη είναι οι νέοι ήρωες. Οι καθημερινοί πολίτες έγιναν οι νέοι ακτιβιστές, ακτιβιστές για τη δική τους επιβίωση! Και βέβαια, όσοι ήταν ανόητοι πριν την πανδημία, παραμένουν ανόητοι και σήμερα.

Οι περισσότεροι από εμάς πήραμε –με άγριο και απότομο τρόπο είναι αλήθεια– μαθήματα ζωής. Μάθαμε, ότι δεν είμαστε άμοιροι των προβλημάτων, που  αντιμετωπίζουν άλλες –συχνά μακρινές– χώρες. Μάθαμε να εκτιμούμε την αξία της πνευματικής και σωματικής υγείας. Μάθαμε να ακούμε τους ειδικούς, αντί τους τσαρλατάνους. Μάθαμε τι μπορεί να πετύχει η ικανότητα και η σωστή κρίση της πολιτείας και πόσες χιλιάδες νεκρούς μπορεί να κοστίσει η ανικανότητα και η ακρισία της. Μάθαμε να επιλύουμε φαινομενικά ανυπέρβλητα προβλήματα, όταν όλοι συνεργάζονται. Μάθαμε πόσο εύκολο είναι να χαθούν, αυτά που θεωρούμε αυτονόητα. Μάθαμε να προσέχουμε περισσότερο τις φωνές, που μας προειδοποιούν για το μέλλον μας.

Θέλω να ελπίζω ότι αυτή η νέα συλλογική γνώση και η νέα κοινωνική συνείδηση ​​δεν θα εξαφανιστούν, όταν εξαφανιστεί ο ιός. Θα επεκταθούν και σε άλλα ζητήματα, που είναι εξίσου απειλητικά, όπως οι κάθε είδους ανισότητες, οι προσιτές υπηρεσίες υγείας για όλους, η φτώχια και η αλλαγή του κλίματος. Οι καθημερινοί πολίτες, αυτοί οι νέοι ακτιβιστές, θα πλαισιώσουν αυτά τα κινήματα, σε συνεργασία με εκείνες τις δυνάμεις –κυβερνήσεις, οργανισμούς, εταιρείες– που κατανοούν τη δύναμη του σκοπού και την ανάγκη να κάνουν μια πραγματική διαφορά. Πολλά από τα κρίσιμα ζητήματα που αντιμετωπίζουν και θα αντιμετωπίσουν οι κοινωνίες είναι ευκαιρία να λυθούν, με ριζοσπαστικό τρόπο. Βέβαια, οι ηλίθιοι παραμένουν πάντα αήττητοι.

Είναι το μέλλον των επιχειρήσεων μια διαρκής διαχείριση κρίσης;

Με την ψήφιση του πολυνομοσχεδίου και τη δρομολόγηση των αλλαγών –θετικών κι αρνητικών– που συνεπάγεται, η κοινωνία και η οικονομία της Ελλάδας  εισέρχονται σε μια νέα φάση. Η εφαρμογή των σκληρών –πλην αναγκαίων– μεταρρυθμίσεων στα επόμενα χρόνια, έτσι ώστε η Ελλάδα να προσαρμοστεί στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα, δημιουργεί ένα νέο τοπίο, στο οποίο όλοι –κράτος, πολίτες, επαγγελματίες και επιχειρήσεις– θα πρέπει να λειτουργήσουμε. Είναι το μέλλον των επιχειρήσεων μια διαρκής διαχείριση κρίσης;
Η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος, η σημαντική πτώση της κατανάλωσης, το κλείσιμο επιχειρήσεων, οι απολύσεις, η ανεργία, η κοινωνική αναταραχή και η αβεβαιότητα αποτελούν όλα φαινόμενα τα οποία θα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουμε, τον τρόπο με τον οποίο δραστηριοποιούνται οι εταιρείες, τον τρόπο με τον οποίο ζούμε. Η Ελλάδα θα διανύσει μια μακρά περίοδο αλλαγών και ύφεσης. Τίποτε δεν θα είναι πια ίδιο. Continue reading “Είναι το μέλλον των επιχειρήσεων μια διαρκής διαχείριση κρίσης;”

Όλα, πάντοτε, γίνονται για ένα όνειρο

Όλα, πάντοτε, γίνονται για ένα όνειροΗ Ελλάδα διανύει τον τέταρτο χρόνο ύφεσης, η οικονομία της παραπαίει, η ελληνική κοινωνία έχει ταρακουνηθεί συθέμελα, όμως οι παλιές κακές συνήθειες δύσκολα κόβονται. Στο δημόσιο η πλειονότητα εξακολουθεί να μην εργάζεται, οι μεταρρυθμίσεις δεν προχωρούν, οι φορολογούμενοι συνεχίζουν να φοροδιαφεύγουν, οι συντεχνίες να αντιστέκονται σε κάθε πρόοδο, οι πολιτικοί να παραμένουν κατώτεροι των περιστάσεων και αρκετοί συμπολίτες μας να αναμένουν τον από μηχανής θεό που θα λύσει τα προβλήματα.Κι όμως, το νοικοκύρεμα του κράτους, η αναδιάρθρωση του παραγωγικού μοντέλου της ελληνικής οικονομίας, η προσέλκυση επενδύσεων, η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, η αποκατάσταση της κοινωνικής συνοχής, η λειτουργία του κοινωνικού κράτους, η αληθινή παιδεία είναι ζητήματα που είναι στο δικό μας χέρι να τα λύσουμε.

Τον τελευταίο καιρό, και μέσω της δουλειάς και στη διάρκεια των διακοπών, βρέθηκα σε δεκάδες παρέες και μίλησα με εκατοντάδες ανθρώπους. Άλλοι γκρινιάζουν, άλλοι ανησυχούν και φοβούνται, άλλοι και τα δύο. Οι περισσότεροι όμως –αν όχι όλοι– έχουν πάψει να ελπίζουν και να ονειρεύονται. “Πώς μπορείς να ονειρευτείς, όταν δεν ξέρεις τι σου ξημερώνει αύριο” σού λένε. Τι θα γίνει τώρα, που έρχονται και νέες μειώσεις, που θα επιβάλουν κι άλλους φόρους, τι θα γίνει αν μείνω άνεργος, αν μεθαύριο κάποιοι ξανασπάσουν την Αθήνα; Continue reading “Όλα, πάντοτε, γίνονται για ένα όνειρο”

Οι εκλογές ανάχωμα ή πολλαπλασιαστής της κρίσης;

Μια άλλη ανάγνωση

Οι εκλογές ανάχωμα ή πολλαπλασιαστής της κρίσης;Η παρατήρηση της εμπειρίας των αναπτυγμένων χώρων, στις οποίες συνέβησαν μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές και οι σχετικές μελέτες πολιτικής συμπεριφοράς έχουν αποτυπώσει εδώ και χρόνια συγκεκριμένους δείκτες κρίσης. Ας δούμε ποιοι είναι οι δείκτες αυτοί:

Η πόλωση πολιτών και εκλογικού σώματος. Την ώρα που η επίλυση των επειγόντων προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Ελλάδα υποχρεώνει τους πάντες να βρουν σημεία προσέγγισης και να συνεργαστούν, στη χώρα μας συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Οι διαφορές υπογραμμίζονται, οι διαχωριστικές γραμμές επαναχαράσσονται, τα χάσματα διευρύνονται: μνημονιακοί και αντιμνημονιακοί, ευρωλάτρες και δραχμολάγνοι, πατριώτες και προδότες, μεταρρυθμιστές και οπισθοδρομικοί. Οι αυξανόμενοι υψηλοί τόνοι επιβεβαιώνουν ότι η πόλωση είναι γενικευμένη. Υπάρχει όμως και μια άλλη πόλωση: η σύγκρουση ανάμεσα σε όσους θέλουν τις αλλαγές και σε όσους δεν τις θέλουν, είτε γιατί βολεύονται, είτε γιατί φοβούνται. Ανάμεσα σε αυτούς που θέλουν να προχωρήσει γρήγορα μπροστά η χώρα και σε εκείνους που φρενάρουν, που απομυζούν, που παζαρεύουν.

Continue reading “Οι εκλογές ανάχωμα ή πολλαπλασιαστής της κρίσης;”

Μπορεί να σταματήσει η καταστροφική αυτοτροφοδότηση της κρίσης;

Μεταξύ των πολλών ανεπαρκειών των πολιτικών ηγεσιών της χώρας μας είναι και η πλήρης αδυναμία τους να αξιοποιήσουν (ή έστω να αντιγράψουν) τη συσσωρευμένη γνώση και εμπειρία crisis management που υπάρχει διεθνώς για να διαχειριστούν την εθνική μας κρίση, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι απώλειες και να επιταχυνθεί η επανόρθωση. 

Αυτή η ενδημική αντιεπιστημονική αντίληψη βλέπουμε βέβαια να συμβαίνει σε όλα τα μικρά και μεγάλα προβλήματα μας με αποτέλεσμα να χάνεται πολύτιμος χρόνος με τις αποσπασματικές λύσεις και τους ερασιτεχνισμούς που ταλαιπωρούν τους πολίτες χωρίς να οδηγούν σε αποτέλεσμα. 

Την ανεπάρκεια αυτή τη βλέπουμε να ισχύει με τον πιο πανηγυρικό τρόπο στην ίδια τη διαχείριση της κρίσης, οι τραγικοί χειρισμοί της οποίας οδηγούν στην ανατροφοδότησή της, τόσο σε εξωτερικό, όσο και σε εσωτερικό επίπεδο. Τρανή απόδειξη των παραπάνω είναι ότι παρά τα μέτρα, παρά τις προσπάθειες, παρά τις ατέλειωτες ώρες αναλύσεων και συζητήσεων, η κρίση εντείνεται και η κοινωνική συνοχή υπονομεύεται καθημερινά.

Crisis_management_ropes

Η εξέλιξη της κρίσης

Οι κρίσεις κάθε είδους, σε ότι αφορά την αντίδραση των κοινωνιών, των ομάδων ή των προσώπων, τείνουν να ακολουθούν ένα συγκεκριμένο πρότυπο.

Η αναγνώριση είναι το πρώτο στάδιο, όπου κανείς συνειδητοποιεί πως ότι και να κάνει δεν τα καταφέρνει, ότι οι γνώσεις, οι εμπειρίες και οι δυνάμεις του δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. 

Οι απόπειρες επίλυσης είναι το δεύτερο στάδιο, όπου κανείς παλεύει να λύσει το πρόβλημα και ζητά από τους άλλους (Ευρώπη, ΔΝΤ, κ.λπ.) να τον συνδράμουν στη λύση. Συνήθως, η φάση αυτή συνοδεύεται από το αίσθημα ότι οι τρίτοι είτε δεν καταλαβαίνουν εμάς  και το πρόβλημά μας (την κρίση δηλαδή), είτε ότι δεν παίρνουμε αρκετή υποστήριξη. 

Το συναισθηματικό μπλοκάρισμα είναι το τρίτο στάδιο, όπου μην καταφέρνοντας κανείς να λύσει το πρόβλημα κατακλύζεται από συναισθήματα: φόβος, ανησυχία, ανασφάλεια, θυμός, σύγχυση, αδυναμία, επιθετικότητα, θεωρίες συνωμοσίας, ενοχή, θλίψη είναι τα συνηθέστερα. Η έκταση και η ένταση των συναισθημάτων εμποδίζει την ορθολογική ανάλυση των δεδομένων και την ανεύρεση ρεαλιστικών διεξόδων. Οι προσπάθειες σκέψης διαλύονται από τις συναισθηματικές εκρήξεις και η ενασχόληση με τη λύση υπονομεύεται με καταστροφικό τρόπο. Η επακόλουθη αδυναμία επίλυσης του προβλήματος οδηγεί στηνπλήρη απώλεια της αυτοεκτίμησης και ενισχύει τον πανικό και τις συναισθηματικές εξάρσεις. Ένας φαύλος κύκλος δημιουργείται: η αδυναμία να λύσουμε το πρόβλημα ανατινάζει την αυτοεκτίμησή μας και η χαμηλή αυτοεκτίμηση διαλύει την ικανότητα μας να λύσουμε το πρόβλημα. 

Εφαρμόστε τώρα τα παραπάνω στις αντιδράσεις των πολιτικών, της κοινής γνώμης, των διαφόρων ομάδων ακόμη και ημών των ιδίων και θα έχετε μια πλήρη εξήγηση των όσων συμβαίνουν γύρω μας τα δύο τελευταία χρόνια. 

Προσθέστε στο σκηνικό τώρα τα λάθη, τις παραλείψεις, τις αδικίες, τις καθυστερήσεις, τα ποικιλώνυμα συμφέροντα και έχετε την ανάγλυφη εικόνα του εκρηκτικού μείγματος της ελληνικής κοινωνίας σήμερα. Ας μην ξεχνάμε ότι η αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων εκτός από το σχέδιο και την οργάνωση που απαιτεί, ξεκινάει από το σωστό χειρισμό των μέσων ενημέρωσης. 

Και εδώ βρίσκεται η τεράστια ευθύνη και των πολιτικών ηγεσιών (και των Ευρωπαίων εταίρων μας) οι οποίοι όσα μέτρα και να λαμβάνουν, όσα δάνεια και να δώσουν, τα αποτελέσματα θα είναι πενιχρά και οι καθυστερήσεις μεγάλες. 

Η προσέγγιση αυτή εξηγεί και ένα δεύτερο φαύλο κύκλο στον οποίο βρίσκονται πολιτικοί, opinion leaders, μέσα ενημέρωσης και κοινή γνώμη, όπου όλοι συνειδητοποιώντας ότι η κρίση τους ξεπερνά και δεν τα καταφέρνουν αλληλοτροφοδοτούνται με οργίλες συναισθηματικές αντιδράσεις ενισχύοντας το λαϊκισμό και απομακρύνοντας ακόμη περισσότερο τις λύσεις. 

Να σημειωθεί ότι όλα τα παραπάνω φαίνονται τελείως ανεξήγητα στους πολιτικά, ιδεολογικά και φιλοσοφικά “ψυχρούς” ξένους εταίρους μας, οπότε το χάσμα διευρύνεται αντί να μικραίνει. 

Για να αρχίσει η χώρα μας, η κοινωνία μας, η οικονομία μας να ανασυγκροτούνται είναι αναγκαίο –τώρα περισσότερο από ποτέ άλλοτε– να ξεκινήσει μια γενική προσπάθεια να μειώσουμε το φόβο και την ανασφάλεια και να συζητήσουμε ψύχραιμα και ορθολογικά για τα προβλήματα και τις λύσεις τους.

Όλοι πιστεύουμε κατά βάθος ότι ως έλληνες έχουμε τις ικανότητες και τις δυνάμεις να αντιμετωπίσουμε κάθε είδους πρόβλημα. Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν: να απομονώνουμε όσους κραυγάζουν, όσους επενδύουν στην εκμετάλλευση των συναισθημάτων μας και να προσπαθούμε –στην κλίματα της επιρροής του ο καθένας μας– να εγκαθιστούμε ψύχραιμο και δημιουργικό διάλογο. Η ορθολογική ανταλλαγή απόψεων και η αναζήτηση λύσεων χωρίς αφορισμούς, ιδεοληψίες και φανατισμούς είναι η μόνη σίγουρη διέξοδος για να αρχίσουμε να λύνουμε τα προβλήματά μας. 

Φυσικά είμαι βέβαιος ότι οι περισσότεροι θα πουν ότι όλα αυτά είναι ουτοπικά.“Συμφωνώ αλλά αυτά στην Ελλάδα δεν γίνονται” ή  “Ο έλληνας δεν είναι έτσι. Δεν μπορεί να πάψει να είναι συναισθηματικός, δεν γίνεται να ζητάς να σκεφτεί ορθολογικά”.

Συμπέρασμα: όταν η αντίδραση αυτή θα πάψει να έρχεται αυτόματα, τότε θα αρχίσουμε να έχουμε ελπίδα. Εξάλλου, δεν χρειάζεται να είμαστε πολλοί, αλλά λίγοι και αποφασισμένοι.