Ένας νέος, ετών 99!

Τις τελευταίες ημέρες, γράφτηκαν και ειπώθηκαν πολλά από πολλούς, φίλους και αντιπάλους, για τον Κώστα Μητσοτάκη· για τα χαρίσματα, για τις ικανότητες, τις αρετές και τις αδυναμίες του. Εβδομήντα χρόνια ενεργής πολιτικής παρουσίας ήταν αυτά· τι να πρωτοπεί κανείς!

Πρωτάκουσα το όνομά του Κώστα Μητσοτάκη το 1978, όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έκανε τη διεύρυνση –όπως την ονόμαζε– προς το κέντρο, ενσωματώνοντας στη Νέα Δημοκρατία το μικρό κόμμα των Νεοφιλελευθέρων, του οποίου ηγείτο ο Μητσοτάκης. Τότε, οι «καθαρόαιμοι» δεξιοί είχαν σφοδρά ενοχληθεί, αλλά μπροστά στη δύναμη και τη διορατικότητα του Καραμανλή, τελικά κανείς δεν αντιτάχθηκε.

Έκτοτε μεσολάβησαν πολλά. Η ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η μετάβαση Καραμανλή στην προεδρία της Δημοκρατίας, η μικρής διάρκειας πρωθυπουργία Ράλλη, η χειμαρρώδης πορεία του Ανδρέα Παπανδρέου και η εκλογή του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 και η προεδρία Ευάγγελου Αβέρωφ.mitsotakissss-thumb-large

Συνάντησα για πρώτη φορά τον Κώστα Μητσοτάκη, στις αρχές του 1984, όταν μαζί με μια ομάδα στελεχών της ΟΝΝΕΔ, που είχαμε διωχθεί ως «φιλελεύθεροι» από την τότε σκληρή δεξιά ηγεσία της ΟΝΝΕΔ, ζητήσαμε να τον δούμε. Για όσους θυμούνται εκείνα τα γεγονότα, στην ομάδα συμμετείχαν στελέχη από τους παραιτηθέντες του Μαθητικού, τους 31 της Νομικής και τους 101 των άλλων σχολών, που είχαμε αντιταχθεί στις ακροδεξιές επιλογές της οργάνωσης.

Αν και ήταν ήδη 66 ετών –κι εμείς από 21 μέχρι 25– μάς άκουσε με προσοχή και μάς αντιμετώπισε, σαν ίσους προς ίσο. «Κάνετε υπομονή, τα πράγματα δεν θα αργήσουν να αλλάξουν», μάς είπε. Και πράγματι άρχισαν να αλλάζουν, από το Σεπτέμβρη του ίδιου χρόνου, του 1984, που εξελέγη Πρόεδρος.

Η Νέα Δημοκρατία, υπό την ηγεσία Μητσοτάκη, απέκτησε μια ξεκάθαρη σύγχρονη ιδεολογική και πολιτική ταυτότητα, εκπόνησε ένα πλήρες κυβερνητικό πρόγραμμα, εκσυγχρονίστηκε οργανωτικά και πέτυχε μια πρωτοφανή –για συντηρητικό κόμμα– μαζικότητα. Όλα αυτά, την οδήγησαν στη νίκη των εκλογών της 9ης Απριλίου 1990, με 47%, το μεγαλύτερο ποσοστό που πέτυχε η Νέα Δημοκρατία από τη μεταπολίτευση. Δυστυχώς, οι μεθοδεύσεις του ΠΑΣΟΚ με τον εκλογικό νόμο, εμπόδισαν μια ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία και οι λυσσαλέες αντιδράσεις πολλών (και μέσα από τη Νέα Δημοκρατία) στη μεταρρυθμιστική προσπάθεια Μητσοτάκη, οδήγησαν το 1993 στην πτώση της κυβέρνησης. Έτσι, χάθηκε μια σπουδαία ευκαιρία εκσυγχρονισμού της πατρίδας μας.

Είχα την καλή τύχη και το ξεχωριστό προνόμιο να τον γνωρίσω καλά και να συνεργαστώ μαζί του, εκείνα τα κρίσιμα χρόνια. Ήταν ένας πολύ ξεχωριστός άνθρωπος. Κάθε στιγμή μάθαινες δίπλα του, ακόμη και απλώς παρατηρώντας τον.

Κατά τη γνώμη μου, τρία ήταν τα χαρακτηριστικά, τα οποία ξεχώριζα περισσότερο και πάντα με εντυπωσίαζαν: το πρώτο ήταν ότι είχε πολύ ανοιχτότερο μυαλό και πολύ ευρύτερες αντιλήψεις από πολλούς ανθρώπους, ακόμα και πολύ νεότερης ηλικίας και άκουγε. Το δεύτερο, ήταν ότι αγαπούσε και εμπιστευόταν τους νέους και τους έδινε ευκαιρίες. Και το τρίτο –το πιο σημαντικό– ότι τον ενδιέφερε το μέλλον, γι’ αυτό ήταν ιδιαίτερα δεκτικός στις νέες ιδέες και τολμούσε.

Ο Κώστας Μητσοτάκης εμπιστεύθηκε τους νέους. Στο διάστημα της ηγεσίας του, άνοιξε δρόμο και ανέδειξε πολλούς νέους πολιτικούς. Αναφέρω ενδεικτικά: ο Κώστας Καραμανλής, ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης, ο Αντώνης Σαμαράς (ως ο νεότερος υπουργός Εξωτερικών), ο Κωστής Χατζηδάκης (ως Πρόεδρος της ΟΝΝΕΔ), ο Μανώλης Κεφαλογιάννης, ο Νικήτας Κακλαμάνης, ο Γιώργος Βουλγαράκης, ο Θόδωρος Κασίμης, ο Βαγγέλης Μπασιάκος, ο Γιώργος Παπαστάμκος, ο Δημήτρης Σταμάτης, ο Σπήλιος Σπηλιωτόπουλος, ο άνανδρα δολοφονημένος Παύλος Μπακογιάννης και πολλοί άλλοι. Το ίδιο έγινε και στο κόμμα: το 1989, ενώ ήμουν μόνο 27 ετών, μού εμπιστεύτηκε τη θέση του Γραμματέα Επικοινωνίας και λίγο αργότερα και του Γραμματέα Πολιτικού Σχεδιασμού της Νέας Δημοκρατίας, μέχρι το 1993.

Η ιστορία απέδειξε ότι δεν ήταν εύστοχες όλες οι επιλογές! Ούτε θα ήταν δυνατόν άλλωστε. Κάποιοι στη διαδρομή αποδείχτηκαν κατώτεροι των περιστάσεων, επιβεβαιώνοντας ότι η πολιτική σκηνή συχνά αναδεικνύει νέους σε ηλικία πολιτικούς με γερασμένα μυαλά και σκουριασμένες ιδέες· ιδίως τα τελευταία χρόνια.

Ο Κώστας Μητσοτάκης δεν είχε εμμονές, ούτε ιδεοληψίες. Γι’ αυτό θεωρούσε απαραίτητη προϋπόθεση για να προχωρήσει η χώρα προς το μέλλον, το κλείσιμο των πληγών του παρελθόντος. Κι αυτό τον οδήγησε σε μια από τις κορυφαίες επιλογές του, την πολιτική της Εθνικής Συμφιλίωσης. Επιλογή, που απαίτησε μεγάλη πολιτική τόλμη και οδήγησε στον ελληνικό «ιστορικό συμβιβασμό», στο σχηματισμό κυβέρνησης με την Αριστερά, με την υποστήριξη των ιστορικών της ηγετών, του Χαρίλαου Φλωράκη και του Λεωνίδα Κύρκου.Konstantinos-Mitsotakis-Xarilaos-Florakis-Leonidas-Kyrkos
Βέβαια, η συνηθισμένη στη χώρα μας διαστρέβλωση της ιστορίας, επιχείρησε να μειώσει –και σε κάποιο βαθμό τα κατάφερε– την πολιτική της Εθνικής Συμφιλίωσης, εμφανίζοντας τη ως ευκαιριακή συναλλαγή με στόχο να «στριμωχτεί» ο Ανδρέας Παπανδρέου. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι η πολιτική της Εθνικής Συμφιλίωσης άρχισε να υλοποιείται πολύ νωρίτερα, κυριαρχώντας στον πολιτικό λόγο της Νέας Δημοκρατίας ήδη από το 1987.

Ο Κώστας Μητσοτάκης υπήρξε ένας άνθρωπος μπροστά από την εποχή του. Το απέδειξε η πάντα κοφτερή ματιά του στην πολιτική και οικονομική πραγματικότητα. Το αποδεικνύουν όσα προέβλεψε και όλα όσα επιχείρησε να πράξει στα λίγα χρόνια που κυβέρνησε, όπως η εξυγίανση του ασφαλιστικού, το μικρότερο αλλά αποτελεσματικότερο κράτος, οι αποκρατικοποιήσεις και πολλά άλλα.mitsotakis
Ήταν βαθιά μορφωμένος, είχε πολλές γνώσεις σε πληθώρα θεμάτων, παρακολουθούσε τις διεθνείς εξελίξεις, διέθετε τεράστια εμπειρία. Παρά ταύτα, ποτέ δεν σταμάτησε να διαβάζει και να ενημερώνεται, ποτέ δεν επαναπαύθηκε σε όσα ήδη ήξερε. Γι’ αυτό –παρά τα πολλά χρόνια της δημόσιας παρουσίας του και την ηλικία του– κατάφερε να είναι επίκαιρος, εύστοχος και ουσιαστικός και να παραμένει διαχρονικά νέος.

Καλό σας ταξίδι, κύριε Πρόεδρε.

Leave a comment

Filed under Πολιτική και κοινωνία

«Πολλοί δρώντες τα αίσχιστα, λόγους τους αρίστους ασκέουσι»

Διασκεδάζω διαβάζοντας στα κοινωνικά δίκτυα τοποθετήσεις διαφόρων γνωστών, οι οποίοι –ενώ ψήφιζαν με τα δύο χέρια, είτε το ΠΑΣΟΚ, είτε το ΚΚΕ, είτε τα κόμματα της αριστεράς– σήμερα καταδικάζουν τον κομματισμό στα πανεπιστήμια και θλίβονται για τη χαμηλή ποιότητα των πανεπιστημίων. Πόσο γραφικοί!

Ξεχνούν (;) ότι τα κόμματα τα οποία υποστήριζαν (και που προανέφερα), από τη Μεταπολίτευση και επί δεκαετίες, με όχημα και τον φοιτητικό συνδικαλισμό, είναι αυτά που εγκατέστησαν τον κομματισμό στα πανεπιστήμια και τα υποβάθμισαν.e854bf997a4e0a2c7177224c057f857a_XL

Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς: τις «μεγαλειώδεις» πορείες ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό (sic), την εθελοντική συμμετοχή στις φυτείες της Νικαράγουας, το νόμο-πλαίσιο, τις «αγωνιστικές» καταλήψεις, την κουρελαρία των αφισών, το δήθεν πανεπιστημιακό άσυλο, τις συναλλαγές στις αρχαιρεσίες λεκτόρων και καθηγητών!

Αλλά, υπάρχουν και “δεξιοί” που αυτομαστιγώνονται, αποκηρύσσοντας τον φοιτητικό συνδικαλισμό. Παρά τον ιδεαλισμό των πρώτων δεκαετιών,  όντας για χρόνια στην πρώτη θέση ως παράταξη, έγιναν κι αυτοί κομμάτι του συστήματος. Τους καλοάρεσε! Για να μην τους αφήνω, λοιπόν, απ’ έξω, γι’ αυτούς -σιγά-σιγά- φοιτητικός συνδικαλισμός κατάντησε να είναι: επίσης η συναλλαγή, οι εκδρομές στη Μύκονο, οι χοροί στον Ρέμο και στον Κιάμο και η φάμπρικα των πάρτυ σχολών και τμημάτων για τις μίζες υπέρ των διοργανωτών από τα διάφορα μαγαζιά.

Συμπέρασμα, η πάντα επίκαιρη φράση του Δημόκριτου: «Πολλοί δρώντες τα αίσχιστα, λόγους τους αρίστους ασκέουσι»

Η μετάφραση: Πολλοί, ενώ κάνουν αισχρές πράξεις, μιλούν με πολύ ωραία λόγια.

 

Leave a comment

Filed under Πολιτική και κοινωνία

Kαμιά φιλία δεν διασταυρώνεται με το πεπρωμένο μας, χωρίς να αφήσει πάνω του τα σημάδια της, για πάντα.

Κρατώ στη μνήμη του κινητού μου τα τηλέφωνα των φίλων μου, που “έφυγαν”. Κι είναι φορές που, αναζητώντας ένα τηλέφωνο στον κατάλογο, πέφτει το μάτι μου στο όνομά τους. Και πάω να το σβήσω… Δεν θα απαντήσει κανείς, σκέφτομαι. Ίσως, να απαντήσει ένας ξένος, που του έχουν δώσει το νούμερο. Αλλά δεν το σβήνω. Σταματώ και τα αφήνω. Τα αφήνω…dave2
Ώρες ώρες πιστεύω ότι, σβήνοντάς τα από την μνήμη του κινητού μου, σβήνονται και από τη δική μας μνήμη. Και δυστυχώς, η λίστα αυτή, χρόνο με το χρόνο, μεγαλώνει. Μαζί με τον Dave, ο Τάσος, ο Γιάννης, κι άλλος Γιάννης, ο Ακης, o Aντώνης, ο Μιχάλης, ο θείος Τάκης…
Σήμερα ήταν τα γενέθλια του φίλου μου Dave Robinson. Θα ήταν 47 χρονών.

Leave a comment

Filed under Ιστορίες

Πάνε 15 χρόνια…

Σήμερα, πάνε δεκαπέντε χρόνια που έφυγες. Πολύς καιρός! Πώς πέρασαν; Κι όσο τα χρόνια περνούν, κάθε φορά που σε φέρνω στο μυαλό μου, δεν μου έρχονται οι πιο πρόσφατες εικόνες σου, αλλά οι πιο παλιές.

Όπως εκείνο το καλοκαίρι του ΄68, που μικροί με τον Σωτήρη –πέντε αυτός, έξι και κάτι εγώ– θέλαμε να παίξουμε “πόλεμο” στα χωράφια του Πλαταμώνα. Μόλις είχες γυρίσει από τη δουλειά, κουρασμένος. Μάς κοίταξες σοβαρά και είπες: “Πάμε! Πάμε να πολεμήσουμε!”. Κόψαμε καλάμια για “όπλα” από τη ρεματιά και επί δυο-τρείς ώρες σερνόμασταν όλοι μαζί, μέσα στα χώματα, για να μην μας δει ο εχθρός!

Θυμάμαι τότε, το 1970, που μικρούλης στις Σέρρες, τσακώθηκα με τη μάνα μου κι έφυγα από το σπίτι, περπατώντας για να πάω, άγνωστον πού. Σε πήρε έντρομη η μάνα μου στο τηλέφωνο και βγήκες στο δρόμο της μεραρχίας, με είδες να έρχομαι από μακριά, με πρόφτασες και σοβαρά-σοβαρά με ρώτησες: “Πού πας, Γιώργο;“. “Φεύγω“ σου απάντησα. “Θες να περπατήσω δίπλα σου;“. Και πάντα περπατούσες δίπλα μου!

Πώς να ξεχάσω, τον Ιούλιο του ’74 στην Κύπρο, όταν μετά το τέλος του πρώτου γύρου της τουρκικής εισβολής, που πολεμούσες, ήλθες για λίγο στο λιμάνι της Λεμεσού να μάς αποχαιρετίσεις, καθώς θα επιστρέφαμε με το επιταγμένο πλοίο “Σαπφώ”, στην Ελλάδα. Με τράβηξες παραπέρα και μού είπες: “Αν δεν γυρίσω, γιέ μου, εσύ είσαι τώρα ο άνδρας της οικογένειας. Τον αδελφό σου, τη μάνα σου, και τα μάτια σου”.

FullSizeRender

Ο Σπύρος Φλέσσας στην Κύπρο το 1974 σε χώρο διασποράς,  μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου γύρου της τουρκικής εισβολής

Δέκα χρόνια μετά, το ΄85, ένα απόγευμα, περπατούσαμε στο Μαρούσι και παραπονιόμουνα για τις δυσκολίες που αντιμετώπιζα στη δουλειά μου και γκρίνιαζα, γιατί δεν κατάφερνα αυτά που ήθελα, σταμάτησες ξαφνικά, ακούμπησες το χέρι σου σε έναν πέτρινο τοίχο, εκεί δίπλα, λέγοντας: “Οι άνθρωποι όταν θέλουν, αγόρι μου, όταν θέλουν κάτι πολύ, το πετυχαίνουν! Μπορούν, όταν έχουν τη θέληση, μέχρι κι αυτόν τον τοίχο να τον πάνε δέκα μέτρα παραπέρα”.

Μάς μεγάλωσες σε μια εποχή που οι άνθρωποι πίστευαν στην εντιμότητα, στην ευθύτητα, στην τιμή, στο καθήκον, στην πατρίδα. Κι αυτά μάς δίδαξες. Κράτησες το χέρι μας, όταν ήμασταν μικροί, στάθηκες δίπλα μας όταν ολιγωρήσαμε, ήσουν ο ήρωας των παιδικών μας χρόνων, αλλά και των επόμενων…

Από το ‘67 μέχρι το ‘76 πήγαμε μαζί σε τόσα μέρη, σε τόσες πόλεις. Πήγαμε σε σχολεία, κάναμε φίλους, μεγαλώσαμε. Κι εσύ δίπλα μας.

IMG_2981

Κοζάνη, 1963. Μπαμπάς, μαμά κι εγώ!

Με το μισθό του δημοσίου υπαλλήλου, σε θυμάμαι με τη μάνα στο τραπέζι της κουζίνας, να κάνετε υπολογισμούς. Ευπρεπής πενία έλεγες, αλλά ποτέ, ποτέ δεν στερηθήκαμε τίποτα.

Κανένας μας δεν ήξερε στ’ αλήθεια πόσο ευαίσθητος ήσουν. Μάς ξεγελούσε όλους, ότι ήσουν στρατιωτικός. Σκληρός λέγαμε, πειθαρχημένος, αποφασιστικός. Πόσο ωραίος, όμως, πόσο γλυκός, πόσο ευγενικός και καλός στους τρόπους πατέρας ήσουν!

Το γελαστό παιδί! Έτσι σε αποκαλούσαν οι φίλοι σου, οι συνάδελφοι σου, οι συμπολεμιστές σου, γιατί αντιμετώπιζες τα πάντα με χαμόγελο. Κατοχή, πείνα, ορφάνια, εμφύλιος πόλεμος, δυσκολίες, δεν σε πτόησαν. Ό,τι και να συνέβαινε ποτέ δεν έχανες το χαμόγελο σου. Κι αυτό μάς έμαθες: να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες, με χαμόγελο!

Ποτέ άλλοτε, όμως, δεν ήσουν πιο γελαστός και πιο χαρούμενος, από τις στιγμές που βρισκόσουν με την πρώτη σου εγγονή, τη Μαρία Ελπίδα. Τέτοια αδυναμία, τέτοια χαρά, τόσο παιχνίδι, δεν ξανάγινε. Πώς να ξεχάσω εκείνη την ημέρα που ανέβηκες με το κοστούμι –επειδή φοβόταν το ύψος η μικρούλα– στην ελικοειδή τσουλήθρα της παιδικής χαράς και την κατεβήκατε τσουλώντας μαζί, ξεκαρδισμένοι στα γέλια. “Ξανά παππού” σού είπε και το έκανες, ξανά και ξανά! Σήμερα, κοπέλα πια, κάθε φορά που αναφέρουμε το όνομά σου, μια χαρούμενη λάμψη περνάει από τα μάτια της!

Την κρίση που ενέσκηψε και το κατάντημα της χώρας μας, ευτυχώς δεν πρόλαβες να τη δεις. Γιατί σαν φλογερός πατριώτης που ήσουν, ούτε μπορώ να υπολογίσω τη στεναχώρια σου.

Διώχνω από το μυαλό μου –όσο μπορώ– τις εικόνες σου από τα νοσοκομεία, τις θεραπείες, τις μεταγγίσεις, το μαρτυρικό ταξίδι των 14 μηνών, που άρχισε με το άκουσμα της αδυσώπητης λέξης: Λευχαιμία!

Ο θάνατος τα αλλάζει όλα. Ο χρόνος, όμως, τι αλλάζει; Ξεθωριάζουν οι αναμνήσεις; Όχι!
Κι αν μου λείπει ο ήχος της φωνής σου, η μυρωδιά σου, η σοφία της συμβουλής σου, η εμπειρία σου, οι ιστορίες της ζωής σου, η παρουσία σου. O χρόνος δεν άλλαξε για μένα τίποτα!

Λένε ότι όσοι δεν έχουν μνήμη, δεν ζουν πουθενά. Και μού έρχονται στο νου οι στίχοι του Alfred Tennyson από το In memoriam:

Έτσι τρέχει το όνειρό μου, αλλά τι είμαι;
Ένα παιδάκι που κλαίει μέσα στη νύχτα
Ένα παιδάκι που κλαίει για το φως
χωρίς μιλιά, αλλά με μια κραυγή.

Ήμουν τυχερός γιατί σε χάρηκα, παρά που έφυγες τόσο νωρίς. Με τις συζητήσεις μας, τους καυγάδες μας, τις μουσικές μας, τις αναλύσεις μας, τα γλέντια μας, τις βόλτες μας, τις εκδρομές μας.

Όσο μεγάλωνω, τόσο περισσότερο, θέλω την παρέα σου, τη συμβουλή σου, την κουβέντα σου.

Μού λείπεις, πατέρα!

Leave a comment

Filed under Ιστορίες

Όπου σταματάει η λογική, ξεκινάει η ελληνική πραγματικότητα.

H πρόωρη προσφυγή στις κάλπες είναι ίσως το πιο αγαπημένο θέμα των δημοσιογράφων στη χώρα μας. Ελάχιστους μήνες μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015 έγινε ένα από τα κύρια θέματα της πολιτικής ατζέντας και παραμένει βασικό σημείο αντιπαράθεσης μεταξύ της κυβέρνησης και της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Οι πρόωρες εκλογές μπορούν να προκληθούν, είτε με απώλεια της δεδηλωμένης, είτε με απόφαση του πρωθυπουργού. Τα τελευταία χρόνια που η χώρα βρίσκεται υπό το καθεστώς «μνημονίων» είναι σύνηθες οι κυβερνήσεις να διαρρέουν σενάρια εκλογών κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων με τους δανειστές, ώστε να κρατούν συμπαγείς τις κοινοβουλευτικές τους ομάδες και να ψηφίζονται τα επώδυνα μέτρα. Continue reading

Leave a comment

Filed under Πολιτική και κοινωνία